Prentenboeken ‘Natuurbehoud’

550x704Schaap wil heel graag in zee zwemmen. Maar wat is dat nu: de zee ligt bezaaid met afval. Daarvan worden Schaaps’ vrienden Haai, Zeeotter en Zeeschildpad boos en verdrietig. Kun je daar dan iets aan doen? Het boekje brengt milieuverontreiniging onder de aandacht. Het vertelt op een eenvoudige manier hoe lang het duurt om bv. een bananenschil af te breken of hoe lang het duurt vooraleer kauwgom echt uit de natuur verdwenen is. Kleuters raken verontwaardigd bij het lezen van dit boekje en dat is uiteraard de bedoeling. Op die manier kunnen ze zelf leren omgaan met het probleem. Want als wij niks meer in de natuur laten rondslingeren, belandt er niet zoveel rommel in zee en hoeft het ook niet afgebroken te worden. Eenvoudige tekst en sprekende illustraties.

Rombaut, E. (2019). Schaap zwemt (niet). Kalmthout: Pelckmans.


frontImagesLink-1Pjötr woont samen met zijn opa aan zee. Ze wandelen alle dagen langs het strand en vinden allerlei dingen. Zo vindt Pjötr op een dag een vogel die helemaal onder de olie zit of een babyzeedier dat zijn mama kwijt is. Maar op een dag vindt Pjötr een fles met daarin een briefje: S.O.S. HELP! Pjötr moet op zoek naar de afzender en moet ook proberen die te helpen. Het is overduidelijk dat dit boek de milieuproblematiek en m.n. de vervuiling van de zeeën op de voorgrond plaatst. Dit gebeurt op een voor kleuters bevattelijke manier en met vrolijk ogende illustraties met een overvloed aan details. Die illustraties zorgen ervoor dat het boek  – met toch een behoorlijk zwaar onderwerp – niet te zwaar op de hand wordt en geeft kleuters het gevoel dat verandering mogelijk is.

Oole, P. (2021). SOSO Pjötr. Hasselt/Amsterdam/New York: Clavis.


frontImagesLink-2Het derde verhaal op rij dat de vervuiling van de zee op de voorgrond zet en ons oproept om minder plastic te gebruiken. Stella heeft een zeemeeuw als vriend. Die brengt haar elke dag cadeautjes uit de zee bv. een schelp, zeewier … Maar op een bepaalde dag verandert dat en brengt de meeuw enkel nog plastic voorwerpen aan bv. dopjes, snoepwikkels, strootjes … Nog wat later komt de meeuw niet meer opdagen. Stella en haar oma gaan op zoek naar de meeuw en vinden haar ziek op het strand. Ze brengen de meeuw naar de dierenarts die ziet dat haar maag vol plastic zit. Daar willen Stella en haar oma wat aan doen en ze beginnen het strand op te ruimen maar ontdekken al snel dat die opruimactie een titanenwerk is dat ze met z’n tweeën nooit tot een goed einde zullen kunnen brengen. Dus roepen ze – met succes – de hulp van anderen in door een ‘strandopruimfeest’ te organiseren en door de snoepwikkelfabrikant op zijn verantwoordelijkheid te wijzen. Een positief verhaal dus met op het einde van het boek een heleboel weetjes over plastic, over hergebruik en tips om het anders te doen in je eigen omgeving.

Stevens, G. (2020). Stella en de zeemeeuw. Mechelen: Baeckens Books.


550x651Een kleine zeeschildpad kruipt samen met vele soortgenootjes door het zand op het strand naar de grote zee. Al gauw houdt ze heel veel van die grote zee en vooral van de grote koraalriffen waar ze elk jaar opnieuw naartoe zwemt. Maar dat verandert wanneer ze ziet dat haar habitat steeds meer verkleurt en vol vieze voorwerpen drijft. Ze vindt dat spijtig, maar ziet niet onmiddellijk een oplossing. Op een dag geraakt ze verstrikt in een net en wordt ze op het nippertje gered door twee duikers die ook andere zeedieren helpen. Dan stopt het verhaal vrij abrupt, want dan zie je de kleine schildpad weer rondzwemmen in een propere zee. Het kleurgebruik in de mooie illustraties toont duidelijk het verschil tussen een verontreinigde en een propere zee. Uiteraard is die laatste het toekomstperspectief waarvoor we willen gaan, maar zo eenvoudig als dit verhaal het voorstelt zal het toch niet zijn.

Davies, B. (2020). Kleine Schildpad en de grote zee. Utrecht: Veltman Uitgevers.


1069x1200Waar is de zeester? Begint als een gewoon zoekboek. Eerst een prent van een walvis – groot natuurlijk. Dan de opdracht om de clownsvis, de zeester en de kwal te zoeken op de daaropvolgende bladzijden. Eerst lijkt dat supereenvoudig, maar hoe verder je in het boek komt hoe verder de zee vervuild wordt met allerlei troep achtergelaten door de mensen. Eerst is er enkel een plastic fles en een blikje dat in zee verdwijnt maar die worden snel genoeg gevolgd door hele olievaten, autobanden, een wasmachine, … De vissen worden helemaal naar de rand van de bladzijden verdreven. Maar dan komt walvis in actie: hij maakt zich boos en duwt alle afval terug op het land waar het tussen en op de huizen blijft liggen. Barroux is erin geslaagd een mooi evenwicht te vinden tussen het moeilijke milieuvraagstuk van de vervuiling van de oceanen en de verantwoordelijkheid die zelfs kleuters hiervoor al kunnen nemen. Je kunt het boek dus als een gewoon zoekboek hanteren maar evengoed kun je alles wat in zee gedumpt wordt eens onder de loep nemen en bv. gescheiden afvalverwerking onder de aandacht nemen of je kunt de mooie vissen bespreken en bekijken wat ze nodig hebben om te kunnen overleven in de oceaan. In dit boek doet Barroux hetzelfde als in zijn vorige boek Waar is de olifant maar dan voor de oceanen.

Barroux (2016). Waar is de zeester? Amsterdam: Billy Bones.


frontImagesLink-3Dit woordeloze prentenboek is een zoekboek maar tegelijkertijd ook veel meer. De auteur slaagt erin kleuters bewust te maken van wat bomenkap in het Amazonewoud voor een aantal dieren betekent. Je ziet de drie dieren die je moet zoeken – de olifant, de papagaai en de slang – steeds minder plaats krijgen om te leven zodat ze uiteindelijk in een dierentuin in de stad terecht komen. ‘Minder plaats ‘ is letterlijk te zien op elke bladzijde waar het stuk wit tussen de bomen van het oerwoud verschijnt. Daarna zie je hoe er huizen verschijnen op die ‘witte’ stukken en tenslotte verrijst een heuse stad. Het geheel is verteerbaar gehouden omdat je op elke pagina de drie dieren moet zoeken die aanvankelijk goed tussen het groen verborgen zijn maar uiteindelijk als het ware ‘naakt’ in de stad staan. In dit verhaal loopt het goed af voor de drie dieren, want ze ontvluchten de stad en nemen de boot naar een gebied met ongerepte natuur. Vraag is of dat in het echte leven ook zo kan?!

Barroux (2015). Waar is de olifant? Amsterdam: Billy Bones.


550x552Chimpansees zijn een bedreigde diersoort. Niet iedereen is zich daarvan bewust en daar kan met dit verhaal van Marc De Bel verandering in komen. Zonder te moraliseren slaagt hij erin duidelijk te maken dat mensen schuld treft wat die bedreiging betreft. Daarnaast laat hij een kleine maar dappere chimpansee de hoofdrol spelen en toont hij hoe belangrijk zelfvertrouwen is. Komt daarbij dat het verhaal geschreven is in een rijke taal en dat de illustraties de verblijfplaats van de chimpansees, het oerwoud, echt tot leven laten komen. De opbrengst van het boek komt het Jane Goodall-instituut ten goede. Jane Goodall zelf schreef het voorwoord voor dit boek. Achteraan in het boek krijgt de lezer meer informatie over het leven van de chimpansees en over hoe ze in die levenswijze bedreigd worden door de jacht die op hen gemaakt wordt en door hun steeds kleiner wordende leefgebied.

De Bel, M. (2021). Kleine Pan. Antwerpen: Houtekiet.


1188x1200Koos de koala leeft rustig op zijn plekje tot bulldozers verschijnen die het woud vernielen. Dus moet de koala op zoek naar een andere plek. Zal dat lukken? Dat is samengevat de inhoud van dit prentenboek dat zich tot doel heeft gesteld klimaatthema’s bij kinderen bespreekbaar te maken. Dat lukt met dit boek alvast wel. Het prentenboek staat niet op zichzelf want er hoort ook een website bij – koosdekoala.nl – waar allerlei activiteiten rond klimaat voorgesteld worden. Verder bevat het prentenboek ook een aantal zoekopdrachten bv. rond afval waardoor deze problematiek meteen ook een plaats krijgt. Wel wat jammer dat de illustraties wat oubollig en geromantiseerd aan doen.

Jansen, L. (2020). Koala zoekt een huis. Amsterdam: Meis & Maas.


1029x1200Hoewel dit prentenboek eerder bedoeld is voor oudere kinderen, biedt het aan vijfjarigen ook heel wat! Via 12 verhalen die telkens een kind voorstellen dat iets gedaan heeft voor het milieu, kunnen vijfjarigen inspiratie krijgen om zelf ook aan de slag te gaan voor natuurbehoud. Per dubbele bladzijde wordt een ander initiatief voorgesteld samen met het kind dat erachter zit. Het gaat om kinderen van vlees en bloed van over de hele wereld – denk Kenia, India, Duitsland, de VS, …- die in hun land best wel een beetje beroemd zijn. Eerst is er een korte inleiding van het initiatief, daarna volgt uitleg over het initiatief zelf via een mooie schets van het landschap waar dat initiatief tot leven komt. Daartussenin staan beknopte tekstblokken met uitleg. Achteraan is een lijstje gemaakt van erg concrete tips gaande van ‘de kraan dichtdraaien terwijl je je tanden poetst’ tot ‘ga demonstreren’. Het boek kan ook gewoon als een soort zoekboek gebruikt worden. De illustraties zijn dan uitgangspunt om te vertellen over natuurbehoud.

Kirby, L. (2020). Oud genoeg om de aarde te redden. Amsterdam: Rubinstein.


986x1200De belangrijkste boodschap in dit boek is: kinderen wij hebben jullie nodig om de aarde leefbaar te houden. Een fijne uitnodiging eigenlijk die ervoor zorgt dat kinderen met andere ogen zullen kijken naar de plaats waar ze leven. M.n. hoeveel afval produceren wij zelf en hoe kunnen we dat verminderen. Het boek start met een aantal feiten: Hoe komt het dat in de natuur geen afval bestaat? Hoe komt het dat we nu veel meer afval produceren dan vroeger? Hoeveel afval is dat per persoon per jaar? … Daarna volgt de auteur de ‘levensloop’ van afval van ontstaan tot ‘vergaan’. Dat laatste komt voor op 4 verschillende plaatsen: de vuilnisbelt, de recyclage, in de natuur, in hergebruik. Ten slotte geeft de auteur tips om op een betere manier met huishoudelijk afval om te gaan. Het prettige aan dit boek is dat het nergens moraliserend wordt. Integendeel het zal de aandacht van de kinderen ongetwijfeld gaande houden omdat op elke bladzijde korte stukjes tekst en aantrekkelijk ogende illustraties elkaar afwisselen.

Bunting, P. (2021). De aarde heeft jou nodig. Utrecht: De Fontein.


813XkftfhZLDe mens heeft altijd een bijzondere relatie met bomen gehad. Jammer genoeg blijkt hij nu een beetje vergeten te zijn dat bomen hem een dak boven het hoofd bieden, een voedselbron zijn, schaduw bieden en de basis voor vuur zijn, een bron van vermaak zijn (je kunt erin klimmen en in bossen kun je spelen), basis voor geneesmiddelen zijn, … Daarna schakelt de auteur over op de vraag wat bomen nodig hebben om te groeien en hoe ze groeien. Zo ontdekt de jonge kijker het hele ingenieuze netwerk dat een boom op zich is en het nog meer ingenieuze netwerk dat bomen met elkaar verbindt. Hoe wortels onder de grond in symbiose leven met de aarde, met schimmels en met een heleboel onooglijk kleine diertjes. Hoe de takken haast leven gevend zijn voor vogels, insecten, … Wat er gebeurt als het hevig begint te waaien en hoe wij daarvan kunnen leren. Wat de invloed van zonlicht is, … Kortom: een fascinerende inkijk in het leven van bomen op maat van de doelgroep.

Bunting, P. (2021). The gentle genius of trees. Lisarow: Scholastic Australia.


550x596Klimaatjes is een reeks over het klimaat waarin 7 dieren een hoofdrol spelen. Het feit dat de verschillende dieren met hun verschillende karakters in elk boekje terugkomen is een pluspunt. In dit verhaal gaat het over de warmte en wat dat betekent voor de wereld. Heel concreet gaat de auteur in op de gevolgen voor de mens: niet kunnen slapen omdat het te warm is, trager worden omdat het zo warm is, de schaduw en het water opzoeken om verkoeling te vinden, … Alle elementen die met ‘warmte’ te maken hebben, staan schuin gedrukt. Dat zorgt voor extra aandacht en voor het verrijken van de taal. Leuk verhaal dat zeker genoeg biedt om met jonge kinderen de klimaatproblematiek te bespreken. Iets meer nadruk op de oorzaak van de stijgende temperaturen zou niet misstaan hebben.

Koppens, J. (2017). Wat is het warm. Hasselt/Amsterdam/New York: Clavis.

Uit de reeks Klimaatjes: https://www.deklimaatjes.com/


550x656‘Niemand is te klein om een verschil te maken’, dat is het Leitmotiv van dit prentenboek dat losjes gebaseerd is op wat Greta Thurnberg voor het milieu betekent. In dit verhaal woont Greta in het bos en komen de dieren haar hulp vragen. De reuzen kappen immers de bomen en zetten steeds meer huizen neer op de vrijgekomen plaatsen. Greta besluit met een bord te gaan demonstreren maar iedereen negeert haar. Wanneer ze de volgende dag opnieuw gaat demonstreren voegt een jongen zich bij haar en zo groeit stilaan het verzet tegen de reuzen en wordt er geluisterd. Het kleurgebruik in de illustraties draagt zeker ook bij tot een beter inzicht in het verhaal en de milieuproblematiek die hieraan ten grondslag ligt. Op het einde van het boek vind je info over Greta Thurnberg en krijg je ook enkele tips om zelf een bijdrage te kunnen leveren aan een betere wereld. Maar of het realistisch is aan kleuters te vragen minder vlees te eten – als hun ouders dat niet doen – of meer met de fiets te rijden – als hun ouders hen daarbij niet begeleiden – is de vraag.

Tucker, Z. (2020). Greta en de reuzen. Antwerpen: Horizon.


1143x1200Dit boekje in de ‘Willewete-serie’ zoomt in op het heel actuele onderwerp ‘afval’. Met duidelijke prenten en in eenvoudige bewoordingen leren kleuters alles over de hoeveelheid afval die we als mensen produceren, waarom dat een probleem is en hoe we dat probleem minstens een beetje kunnen aanpakken door afvalverwerking en recycleren. Het lijkt ons belangrijk dit al aan jonge kinderen duidelijk te maken onder het motto ‘jong geleerd is oud gedaan’. Zoals altijd in deze reeks bevat ook dit exemplaar een gedichtje rond het onderwerp, knutselideetjes met afval en een miniquiz om te bekijken of alles goed begrepen is.

Arnoldussen, L. (2020). Afval. Hasselt/Amsterdam/New York: Clavis.


645x1200Het bos waar de luiaard aan zijn tak hangt, is werkelijk een prachtig bos. Niet moeilijk te geloven dat de luiaard – en vele dieren met hem – daar erg tevreden zijn. Jammer genoeg moet het bos om God-weet-welke-reden verdwijnen. Wat nu? Dit schitterende pop-up-boek slaagt erin door middel van 5 pagina’s het hele verhaal van de ontbossing van deze planeet een gezicht te geven. Daarvoor is een minimum aan tekst nodig en die kun je bij een eerste lezing zelfs achterwege laten. Het is voldoende aandachtig te kijken: wat is er weg?, Komt er iets bij? En de luiaard – is hij er nog? Zonder zich ervan bewust te zijn zorgt de luiaard voor de spanning in het verhaal. Zonder ook maar ergens te moraliseren, ligt de ontbossingsproblematiek duidelijk zichtbaar voor kleuters op tafel. Zonder moeite te doen slaagt dit boek er ook in kinderen te laten geloven in het goede in de mens. Een echte aanrader voor de oudste kleuters!

Boisrobert, A. (2011). In het bos van de luiaard. Amsterdam: Querido.


HenryWanneer Henry vanuit z’n steriel witte woonkamer naar de prachtige natuur buiten kijkt, krijgt hij het idee om wat van die natuurlijke schoonheid in huis te halen. Hij begint bescheiden met een houten tafel en stoelen, maar heeft al snel de smaak naar meer te pakken. Terwijl hij bladzijde na bladzijde zijn kamer verder aankleedt, ziet de lezer het uitzicht stelselmatig verschralen. Daarenboven passen zijn vrienden dezelfde methode toe, omdat ze zijn huis werkelijk prachtig vinden. De natuur ziet er stilaan even kil en kaal uit als Henry’s kamer aan het begin van het verhaal. Hoewel de boodschap hier erg duidelijk is, wordt het boek nergens moraliserend. Daar dragen zonder twijfel de stijlvolle illustraties in rood en groen toe bij. De vormen van de meubels laten dezelfde leemtes achter in de natuur, wat een kijkspel uitlokt dat het ernstige onderwerp meteen ook wat lichter maakt. De uitsnijdingen versterken het contrast tussen de binnen- en buitenwereld van Henry, die uiteindelijk besluit naar de ruimte te trekken om met een schone lei te kunnen starten. Hij is vastberaden z’n adembenemende uitzicht te behouden, maar zal hem dat ook lukken? Jacques en Lise hebben stilaan een eigen recept: hun prentenboeken bevatten veelal open eindes die jonge kinderen aan het denken durven te zetten. De tekst is spaarzaam, maar ontlokt altijd interactie met wat er in de tekeningen te zien valt. De suggestieve prenten in een beperkt aantal kleuren trekken telkens een herkenbare en tegelijk eigen wereld op. Met ‘Henry’ hebben de jonge illustratoren in elk geval hun recept mooi uitgebalanceerd.

Jacques & Lise (2020). Henry. Kalmthout: Pelckmans.